H.MEULENHOFF

H. MEULENHOFF—AMSTERDAM—1916.

[4]

O, mevrouw, sta mij in ’s Hemelsnaam nog één vraag toe!

[5]

I.

DE KLEINE DEUGNIET.

Er was eens een kleine jongen, die zoo stout was, dat ieder er schande over sprak. Hij sloeg de kindermeid, gooide moedwillig glazen en borden stuk, stak zijn tong tegen zijn vader uit en durfde zijn arme moeder, die hem, ondanks al zijn gebreken, hartelijk liefhad, boos van zich af te duwen, als zij hem, midden in een driftbui, in haar armen wilde nemen, om hem tot bedaren te brengen.

Hij sloeg de kindermeid.

Behalve zijn ouders, noemde niemand hem meer bij zijn eigenlijken naam; men zei eenvoudig Deugniet tegen hem, of wel Verniel-al, maar dat was zoo’n mondvol om uit te spreken. Als de kleine jongen maar een spikkeltje eergevoel had gehad, zou hij er zich stellig erg over hebben geschaamd, want zóó heette de hond bij hem thuis ook, een echte woesteling, die alles kapot maakte. [6]

Deugniet schaamde zich echter nooit.

Je denkt nu misschien, dat hij ook een nare jongen was om te zien.

Integendeel, hij had wàt een aardig gezichtje en mooi, blond krulhaar, waar zijn moeder niet weinig trotsch op was. Als hij in een goede bui was—zoo’n bevlieging duurde helaas maar kort—kon hij er wezenlijk uitzien om te stelen.

Je kunt begrijpen hoeveel verdriet zijn ouders er van hadden, dat hun jongetje in werkelijkheid zoo heel anders was, dan je, op zijn uiterlijk afgaande, zoudt meenen. Niet alleen al de buren, neen, de geheele stad sprak er over, hoe ’n groot leed het voor zulke brave, algemeen geächte menschen moest wezen, zoo’n verschrikkelijk stout kind te hebben.

Iedereen wist er uit eigen ondervinding over mee te praten. De een vertelde, dat Deugniet hem met een steen had gegooid, toen hij op zekeren dag voor zijn deur een luchtje stond te scheppen,—de ander, dat de bengel, na die hevige regenbui van laatst, met opzet in een grooten plas had staan dansen, om de voorbijgangers met modder te bespatten;—de melkvrouw zei tegen ieder, die ’t hooren wou, dat ze er voortaan wel voor zou oppassen, hem in de buurt van haar blankgeschuurde emmers te laten komen—verbeeld je, onlangs had hij er uit baldadigheid nog handenvol fijn zand ingegooid—-en eindelijk dreigde de politieagent, die zijn standplaats op den hoek der straat had, zelfs, hem mee naar ’t bureau te zullen nemen, als hij ’t niet wou laten, de kleine meisjes te knijpen, die, [7] op weg naar school, langs zijn huis moesten.

In een grooten plas had staan dansen.

Om kort te gaan, er werd zooveel over zijn ondeugendheid gesproken, dat het ook een oude fee ter oore kwam, die zich, na jarenlang omzwerven, op een stil plekje, niet ver van deze stad, had teruggetrokken.

Dreigde de politieagent.

Fee Goed-Hart, zoo heette zij, was zóó goed, dat je je er eenvoudig geen voorstelling van kunt maken, maar juist door haar buitengewone goedheid, kon zij ook geen kwaad in haar omgeving dulden. Iets slechts te zien, maakte haar ziek en er zelfs maar over te hooren praten, benam haar wel een weeklang den eetlust. In den loop der jaren had zij, in haar [8] hoedanigheid van fee, reeds heel wat groote en kleine kwaaddoeners gestraft, en hoewel zij nu eigenlijk van haar arbeid rustte, besloot zij zich toch, terwille van Deugniet, nog eens op te maken, om hem een les te geven, die tot zijn verbetering zou kunnen strekken. Zij liet zijn ouders dus weten, dat zij hen op dien en dien dag zou komen bezoeken.

Fee Goed-Hart had een groote vermaardheid in ’t gansche land. Ieder rekende het zich tot een eer en vond ’t een zeldzame onderscheiding, haar in zijn huis te mogen ontvangen, want zij was niet kwistig met haar bezoeken en leefde zoo stil en teruggetrokken, dat ’t zelfs al een bijzonderheid mocht heeten, als zij zich eens in de stad vertoonde.

Deugniets ouders waren dan ook zeer ingenomen met het vooruitzicht fee Goed-Hart bij zich te zullen zien en spaarden moeite noch kosten, om de hooggeeerde gast waardig te ontvangen.

Op den vroegen morgen van den gewichtigen dag ging de keukenmeid naar de markt en deed daar een ruimen inslag van ’t beste en ’t fijnste, dat er maar te koop was. Toen zij eindelijk weer thuis kwam, kon zij haar groote boodschappenmand haast niet meer torsen, zoo’n massa was er in.

Nu kwam ’t heele huishouden in rep en roer. Het mooiste servies, het fijnste kristal, werd voor den dag gehaald. Ook de ouderwetsche, zilveren schotels, die anders veilig in groote kasten opgeborgen waren, zouden bij deze bijzondere gelegenheid dienst moeten doen.

Wat hadden allen ’t druk! Het personeel was onvermoeid [9] in de weer en had de handen vol werk. Hier kwam er een met manden vol flesschen uit den kelder; daar zag je een ander met uitgezochte vruchten beladen de dessertkamer binnengaan. In de keuken was ’t een heen-en-weer-gevlieg en gedraaf, dat ’t hoofd er je van om zou loopen—er was zooveel, waaraan nog gedacht, waarvoor nog gezorgd moest worden. Maar niemand klaagde over deze buitengewone drukte. Fee Goed-Hart was zóó bemind, dat de menschen voor haar door ’t vuur zouden zijn gegaan.

Zoo’n massa was er in.

“Wat zullen we vandaag met den jongen beginnen?” vroeg Deugniets vader aan zijn vrouw. “Je weet, hoe onhebbelijk hij zich altijd in gezelschap gedraagt. ’t Kind zal ons voor de heele stad te schande maken, als hij zich, ook in ’t bijzijn der fee, niet verkiest in te binden. Zoo iets wordt dan natuurlijk overal bekend, met dàt gevolg, dat wij ons, als ouders van dien bengel, nergens meer zullen kunnen vertoonen.”

“Maak je niet bezorgd,” sprak de goede moeder; [10] “laat ’t ventje maar eens aan mij over. Om te beginnen zal ik er voor zorgen, dat hij er keurig uitziet, ’k Zal zijn blonde krullen, die hem zoo goed staan, met mijn gouden kam netjes in orde brengen, dan trek ik hem zijn mooie, nieuwe pakje en zijn schoenen met gespen aan, en voorts zal ik hem zóó op ’t hart drukken toch vooral lief en gehoorzaam te zijn, dat je je over zijn gedrag heel niet meer ongerust zult behoeven te maken. Je zult zien, dat wij zelfs nog eer met hem zullen inleggen.”

Deugniets lieve moeder geloofde zoo graag het goede van haar kind. Ook gunde zij hem zoo echt, straks mee aan te zitten aan den kostelijken disch. Wat haarzelf betrof, zonder ’t bijzijn van haar kleinen jongen zou deze feestdag voor haar al ’t feestelijke verloren hebben.

Doch toen zij hem riep, omdat het tijd werd met ’t opknappen te beginnen, bleek ’t, dat hij nergens te vinden was. De stoute jongen had over fee Goed-Hart hooren spreken, en wist nu van angst niet waar hij zich bergen zou. Waarom hij eigenlijk zoo bang voor haar was, zou hij zelf niet hebben kunnen zeggen.

Het kwaad brengt zijn eigen straf met zich mee. Daarom hebben zij, die verkeerd doen, altijd een grooten, door niets anders te verklaren angst voor alles, wat goed is.

Toen Deugniet hoorde, dat hij geroepen werd, veranderde hij weer van schuilplaats; zijn geweten liet hem geen rust, zie je!

Allen waren nu in de weer om hem te zoeken. De tijd drong. Verbeeld je eens, dat de fee kwam, voordat zijn moeder nog met hem klaar was! [11]

Eindelijk werd hij in het kamertje naast de keuken gevonden, dat gebruikt werd om ’t een en ander uit de hand te zetten. Maar hoe? Dàt was het ’m juist! De stoute jongen zat met zijn vingers in de vanille-vla, die er stond af te koelen!

Slaakte luide jammerkreten.

De keukenmeid slaakte luide jammerkreten, toen ze haar vla terugzag, die heerlijke vla, waaraan zij zooveel zorg had besteed. Totaal bedorven was ze. Er kon geen sprake van zijn die nog op de tafel te zetten en tijd om nieuwe te maken was er ook niet—-och, och, wat een ramp!

Maar hoe ze ook klaagde en jammerde en tegen Deugniet uitvoer, er was niets aan te doen, zij zou zich in ’t onvermijdelijke moeten schikken en vla zou vandaag van ’t menu geschrapt moeten worden.

Nog was zij niet tot bedaren gekomen, toen er een [12] ongewoon tumult op straat ontstond. Men hoorde paardengetrappel, hoera-geroep. In vliegenden galop kwam fee Goed-Hart aanrijden. Allen spoedden zich naar de voordeur.

Deugniet werd voor ’t oogenblik vergeten. Hij wist toen niets beters te doen, dan zich weer zoo gauw mogelijk uit de voeten te maken en holde naar den zolder, waar hij zich achter ’t brandhout, dat hier voor den winter opgestapeld lag, verstopte.

Zijn arme moeder vond ’t vreeselijk naar, hem op een dag als dezen niet bij zich te hebben, maar ’t was nu niet de tijd hierbij stil te staan. Moedig drong zij haar tranen terug en trad zoo opgewekt mogelijk naar voren, om de goede fee, die juist uit haar koets stapte, te verwelkomen.

Onder tallooze eerbetooningen werd zij naar de eetzaal geleid, waar de overige gasten reeds aanwezig waren.

Weldra nam ’t gezelschap aan de groote, feestelijk gedekte tafel plaats.

Tegen ’t einde van den maaltijd liet fee Goed-Hart haar blik door de zaal gaan.

“Waar is uw kleine jongen?” vroeg zij aan Deugniets moeder, die deze vraag al onder vreezen en beven verwacht had.

“Och mevrouw,” gaf zij ten antwoord, “we hebben ’t den heelen morgen zoo volhandig gehad, dat er geen tijd is overgeschoten om hem netjes aan te kleeden en in zijn huispakje durfde ik hem toch niet in uw tegenwoordigheid te brengen.” [13]

“Gij verheelt de waarheid,” sprak de fee op strengen toon, “en daar hebt gij ongelijk aan. Men bewijst kinderen een slechten dienst door te trachten hun fouten te verbloemen. Stuur iemand om hem hier te halen, zooals hij is; ik wensch hem op staanden voet te zien.”

“Gij verheelt de waarheid,” sprak de fee.

De bedienden, die uitgezonden werden om Deugniet op te sporen, keerden echter na eenigen tijd terug met de boodschap, dat hij nergens te vinden was.

Deugniets vader haalde zijn schouders op, maar zijn moeder kon ’t niet helpen, dat zij er eigenlijk, in haar hart, blij om was. Deugniet stond niets goeds te wachten—dat begreep zij maar al te best. Fee Goed-Hart liet niet met zich spotten, als er stoutheid in ’t spel was; stellig zou zij een strenge berisping, ja, mogelijk wel een flinke straf voor hem klaar hebben.

Maar de oude fee was niet van plan de zaak hiermee [14] als afgedaan te beschouwen. Zij had zich nu eenmaal de moeite getroost, terwille van Deugniet, naar de stad te komen en wilde haar werk nu ook niet ten halve doen. Eén wenk aan haar gunsteling, een dwerg, die gedurende den maaltijd achter haar stoel had gestaan, was voldoende, om hem de zaal uit te doen snellen.

Deze dwerg—Grauwbaard werd hij genoemd naar zijn langen, grijzen baard—bezat reuzenkrachten. Hij had zich meer in de breedte, dan in de lengte ontwikkeld en zijn geweldig lange, knoestige armen zagen er uit, als in elkaar gestrengelde, oude wingerdranken.

’t Eigenaardigste aan hem was echter, dat hij ondeugende, kleine jongens kon ruiken. Zooals een jachthond het spoor van een haas volgt, zoo kon hij, op den reuk afgaande, in een ommezien zoo’n stouten, kleinen bengel opsporen.

Allereerst liep hij naar de keuken, vandaar ging hij naar boven, de trap op naar de eerste verdieping, naar de tweede verdieping, nog hooger en hooger, totdat hij op den zolder kwam en recht toe, recht aan, op den houtstapel af schoot, waar je ’t gescheurde broekje van den vluchteling al tusschen de takkenbossen door zag schemeren. Zonder een woord te zeggen, tilde hij hem met één hand aan zijn ceintuur op en droeg hem zoo, met uitgestrekten arm naar de eetzaal, waar zijn komst een hartelijk gelach veroorzaakte. Geen wonder! De arme Deugniet zag er nu allesbehalve op zijn voordeeligst uit. Zijn verkreukelde blouse was aan den eenen kant zwart van ’t kolenhok, waar hij zich vanochtend ook al verstopt had, en aan den anderen kant [15] wit van ’t stukadoorsel der verschillende muren, waarmee hij in aanraking was gekomen. In zijn verwarde krullen hingen takjes en droge blaadjes van de takkenbossen, zonder nog te spreken van een groot spinneweb, waar Grauwbaard hem doorheen had gesleept en dat nu aan flarden achter hem aan wapperde. Zijn gezicht was vuurrood van boosheid en zat, van ’t puntje van zijn neus tot onder aan zijn kin, vol vla. Hij wrong zich in allerlei bochten en spartelde geducht, om los te komen, maar tevergeefs; de dwerg hield hem stevig vast.

En droeg hem.

’t Was een potsierlijk schouwspel!

Drie personen van ’t gezelschap hadden echter hun ernst bewaard: in de eerste plaats Deugniets vader, wiens gelaat groote ontevredenheid uitdrukte, zijn moeder, wier oogen zich met tranen hadden gevuld, en de oude fee, die den stouten jongen een dreigenden blik toewierp.

“Waar kom jij vandaan, jongeheer en waarom heb ik je niet eerder hier gezien?” zoo sprak zij hem aan.

Deugniet antwoordde niet, maar vloog, zoo gauw de dwerg hem op den grond zette, naar zijn moeder, om zijn gezicht, stampvoetend, in den schoot van haar japon te verbergen. [16]

“Dat kind doet graag zijn eigen zin,” zei de fee. “Welaan, ik zal hem bij mijn vertrek een gave schenken, waarmee hij wel zeer ingenomen zal wezen:

Ik ontsla hem voor immer, van wat hem zal mishagen.

Vaarwel, mevrouw,” zoo vervolgde zij, zich tot Deugniets moeder wendend, wier blanke hand onwillekeurig den ragebol van den kleinen bengel streelde. “Vaarwel, mevrouw, ik beklaag u, dat ge zoo’n kind hebt.—Ik zou u raden, hem nu allereerst maar eens een ferme schoonmaakbeurt te geven; hij ziet er uit, om met geen tang aan te raken.”

Vol majesteit verhief zij zich van haar zetel en begaf zich weer naar haar koets, gevolgd door den trouwen Grauwbaard, die den sleep van haar gewaad droeg.

Haar gastheer en gastvrouw bleven als verslagen in de feestzaal achter en ook den overigen aanwezigen, die nu geen lust meer tot lachen hadden, was het onbehagelijk te moede. Zij dropen zoo stil mogelijk, één voor één, af en verlieten het huis, van welks vernedering zij getuige waren geweest. ’t Was te voorzien, dat zij niet zouden nalaten straks aan de heele stad verslag van ’t gebeurde te geven.

Nu, het kon ook waarlijk geen kleinigheid heeten, dat fee Goed-Hart, wier bezoek ieder zich tot zoo’n hooge eer rekende, ontevreden van hier vertrokken was, niettegenstaande men alles in ’t werk gesteld had, om haar een schitterende ontvangst te bereiden!

Deugniets vader zette zijn hoed op en liep wrevelig de deur uit, met de woorden: “die bengel heeft ons voor allen tot schande gemaakt.” [17]

Zijn moeder schreide zonder iets te zeggen en streelde nog altijd werktuigelijk de verwarde krullen van den kleinen rustverstoorder, terwijl ze over de eigenaardige gave nadacht, die de fee hem tot afscheid geschonken had.

Eindelijk stond zij op en nam Deugniet bij de hand.

“Kom, mijn kind,” sprak ze, “we zullen doen wat de fee heeft gezegd.”

Zij nam hem mee naar de slaapkamer en maakte aanstalten zijn gezicht en zijn handen eens heerlijk met een groote, in helder, frisch water gedoopte spons te wasschen.

Gevolgd door den trouwen Grauwbaard.

Deugniet, die nog onder den invloed verkeerde van wat er zooeven was voorgevallen, liet haar eerst zonder tegenstribbelen begaan, maar zoo gauw voelde hij ’t koude water niet in neus en ooren komen, of hij werd weerspannig [18] en ontsnapte onder luid geschreeuw naar ’t andere eind van de kamer.

“Neen, neen,” riep hij uit alle macht; “het water is veel te koud en te nat. Ik wil niet natgemaakt worden!”

Zijn moeder had hem echter gauw weer opgevangen en ging, ondanks zijn stampvoeten en gillen, weer met de groote spons over zijn gezicht.

De noodlottige gave der fee trad evenwel reeds in werking. Het water gehoorzaamde aan Deugniets bevel; ten einde het natmaken van zijn gezicht te vermijden, golfde het ter rechter- en ter linkerzijde de waschkom uit en wist de spons zoo goed te ontwijken, dat zij er geen druppeltje van in zich kon opnemen en telkens weer kurkdroog uit de kom te voorschijn kwam.

Er was niets aan te doen. De kamer dreef van ’t water, maar het halfgewasschen gezicht van den kleinen jongen had er geen spatje van mee gekregen, sedert hij zich zoo onvoorzichtig had uitgelaten.

Deugniets arme moeder sloeg haar doornatte japon uit en wierp zich, den strijd met ’t onwillige water moede, mistroostig op een stoel.

“Kom,” zoo sprak zij na een poosje tot zichzelf, “laat ik hem tenminste maar kammen, dan zal hij er toch niet meer zoo slordig uitzien.”

Zij nam ’t kind op haar schoot en begon zijn krullen met haar mooien, gouden kam te bewerken. Weldra stiet deze echter op een der droge takjes, waar zich eenige fijne haartjes om verwikkeld hadden. Hoe voorzichtig de goede moeder ze ook uit de war probeerde te halen, Deugniet schreeuwde huizenhoog en wilde [19] zich niet geduldig laten helpen.

“O, o, u doet me pijn!” riep hij uit; “ik wil niet meer gekamd worden!”

Dadelijk bogen de tanden van den kam zich naar achteren en weigerden verder door de blonde krullen te gaan.

En wist de spons zoo goed te ontwijken.

Deugniets moeder schrikte geducht. Gauw haalde ze een anderen kam, maar deze deed helaas ’t zelfde.

Het dienstpersoneel kwam op haar wanhoopskreten aanloopen; ieder van hen bracht zijn eigen kapgerei mee, maar tevergeefs, geen enkele kam werd bereid gevonden Deugniets krullen uit de war te halen. Eindelijk kwam de roskam van ’t paard er zelfs bij te pas. Helaas, nauwelijks had ook deze ’t blonde haar aangeraakt, of hij legde zijn ijzeren tanden plat en ging over Deugniets hoofd, zonder een enkel haartje van zijn plaats te brengen.

Deugniet zette groote oogen op en begon berouw te krijgen over zijn ondoordachte woorden. Om je de waarheid te zeggen, was de kleine bengel nogal ijdel [20] en vond ’t een allesbehalve plezierig vooruitzicht, voortaan ongewasschen en ongekamd te moeten blijven rondloopen. Hij begon dus uit alle macht te schreien, ’t gewone redmiddel van ondeugende, kleine jongens, die niet meer weten wat zij zullen zeggen of doen.

“Moeder moet me wasschen en kammen,” riep hij snikkend uit, maar nu was het daarvoor te laat. Wèl had de fee hem ontslagen van alles wat hij vervelend vond, maar dit sloot niet in, dat nu ook al zijn wenschen ingewilligd zouden worden.

Om hem te troosten, wou zijn moeder hem zijn mooie, nieuwe pakje en zijn schoenen met gespen aantrekken. Er was echter op dit oogenblik geen land met hem te bezeilen. Buiten zichzelf van drift en boosheid, gooide hij ’t een, zoowel als ’t ander, zoover mogelijk van zich af.

Kwam de roskam van ’t paard.

“Ik wil mijn mooie, nieuwe pakje niet hebben,” riep hij uit, “en ’k wil ook mijn schoenen met gespen niet aandoen. Ik wil een spons, waar ’t water uitdruipt en een kam, die door mijn haar gaat.”— [21]

Maar daar er geen spons te vinden was, die nat wou worden, noch een kam, die door zijn krullen wou gaan, begon hij, na een tijdje misbaar te hebben gemaakt, toch terug te krabbelen en vroeg uit zichzelf om zijn mooie pakje en zijn schoenen met gespen.

Weer wat nieuws! Het pakje en de schoenen hadden zijn woorden gehoord en weigerden nu op hun beurt te komen, waar men niet op hen gesteld was geweest. Het pakje vloog gewoon weg, toen hij ’t wou grijpen; hoe verder Deugniet de armen uitstrekte, des te hooger ging het en eindelijk bleef het aan de zoldering hangen, vanwaar ’t spotachtig op hem scheen neer te zien. De schoenen deden al even mal op hun manier. De eene werd plotseling zoo klein, dat zelfs een kat er zijn pootje niet in zou hebben kunnen krijgen en de andere werd zoo groot, dat Deugniet er wel twee voeten tegelijk in kon steken.

Zijn moeder stuurde eerst het personeel weg, dat verbluft over ’t geen hier vandaag te zien was, als vastgeworteld in de kamer was blijven staan; zij vond het al te naar voor haar kleinen jongen zoo aangegaapt te worden in zijn vernedering.

Toen zij alleen waren, trok zij hem aan haar borst.

“Wat zal er nog van ons moeten worden, kind,” zoo riep zij uit, “als je je niet vast wilt voornemen, in ’t vervolg dadelijk en zonder tegen te stribbelen te gehoorzamen! Dit heeft de goede fee je willen leeren, door de rampzalige gave, die zij je bij haar vertrek heeft geschonken. Mijn jongen, luister goed en onthoud het voor je leven: als men kinderen iets gelast, dient [22] het tot hun bestwil; geen grooter ongeluk zou hun kunnen overkomen, dan zelf de vrije beschikking over ’t al of niet gehoorzamen te verkrijgen.

Het pakje vloog gewoon weg.

De fee heeft jou die vrije beschikking geschonken en nu bemerk je reeds wat er de treurige gevolgen van zijn. Waak toch in ’s Hemels naam over jezelf, als je mij niet van verdriet wilt laten sterven, want ik voel, dat ’t mij onmogelijk zal zijn je ongelukkig te zien. En toch zal je dit weldra worden, kind, ongelukkig, diep rampzalig, als je er mee voortgaat jouw wil tegen dien van vader of moeder in te laten gaan.”

De andere werd zoo groot.

Deugniet was zoo dom niet, of hij begreep heel goed hoe waar deze woorden waren. Ook hield hij veel van zijn moeder—welk kind, hoe ondeugend ook, zou dit kunnen laten?—Haar diepe smart en teedere liefde deden zijn steenen hartje eindelijk smelten. Hij sloeg zijn armen om haar hals, drukte zijn vuil snoetje tegen haar reine, blanke wangen en veegde zoo de twee groote tranen weg, die stil naar beneden gleden. Zij alleen hadden de macht de betoovering te verbreken, die in werking was [23] getreden, na zijn verklaring, niet meer nat gemaakt te willen worden.—

Zoo waren moeder en zoon dus weer verzoend. Samen gingen ze nu naar de huiskamer, waar op een aardig tafeltje van gepolijst notenhout de boeken en schriften van den kleinen jongen gereed lagen.

“Wees nu eens ijverig,” sprak zijn moeder, terwijl zij hem op ’t voorhoofd kuste, “en leer als een lieve jongen het lesje, dat je vanavond voor vader moet opzeggen. Wanneer de goede fee hoort, dat je je best hebt gedaan, wordt zij misschien zachter jegens je gestemd en zal ze er mogelijk toe te bewegen zijn, die noodlottige gave weer terug te nemen.”

Als Deugniet het voor ’t kiezen had gehad, zou hij den tuin in zijn gevlogen. Nu hij echter pas, slag op slag, zulke harde lessen had gehad, durfde hij niet tegen te spartelen en ging dus gehoorzaam aan de tafel zitten. Met moed begon hij te leeren, maar ongelukkigerwijze stiet hij al in den vierden regel op zoo’n moeielijk, lang woord, dat de oude tegenzin plotseling weer de overhand kreeg. Dat lastige woord bracht alles in de war. ’t Was als een groote steen midden op je pad, die je den doorgang verspert. Na vruchteloos getracht te hebben er overheen te komen, gooide de ongeduldige, kleine jongen ’t boek spijtig op den grond.

“Ik heb een hekel aan leeren; ’k wil van geen enkel boek meer iets weten,” riep hij driftig uit.

“Wat is dàt nu?” vroeg zijn moeder en zag hem aan met een blik, die hem aanstonds tot zichzelf bracht. “Is dàt wat je mij zooeven beloofd hebt?” [24]

“Neen moeder,” antwoordde hij beschaamd; “och, wees maar niet boos!” Meteen raapte hij het boek op en wou weer aan zijn lesje beginnen, maar, stel je voor, met geen mogelijkheid kon hij het open krijgen. Zijn hevig ontstelde moeder spande eveneens al haar krachten in——tevergeefs.

Nu riep zij den koetsier en den huisknecht, beiden sterke mannen; ze hielden ’t boek ieder aan een kant van den band vast en trokken er uit alle macht aan. Verloren moeite! Het wist van wikken noch verwegen. De smid kwam er zelfs met beitel en hamer en de schrijnwerker met zijn verschillende werktuigen aan te pas. Zij braken er hun gereedschappen op stuk, maar ’t boek bleef dicht.

“Ik zal een ander nemen,” zei Deugniet en stak zijn hand naar een vertelselboek uit, dat hij heel mooi vond. Dit zat echter zoo stevig aan de tafel vastgekleefd, dat er geen denken aan was het los te krijgen. Een derde verdween, wanneer de kleine jongen ’t wou grijpen en verscheen zoo brutaal mogelijk weer, zoo gauw hij zijn hand had teruggetrokken. Om kort te gaan, Deugniet had van geen enkel boek meer iets willen weten,—nu wilden de boeken ook niets meer van Deugniet weten.

“Och, ongelukkig kind, wat heb je gedaan!” riep zijn moeder onder tranen uit. “Nu bestaan er voortaan geen boeken voor je. Hoe zal je dan nog iets kunnen leeren? Je zult je levenlang dom moeten blijven!”

Haar tranen vloeiden zoo rijkelijk op het weerspannige boek, den bewerker van al dit onheil, neer, dat ’t geheel [25] werd doorweekt en zich zelfs onder den invloed van dezen veelvermogenden regen al begon te openen. Maar nog bijtijds herinnerde het zich, wat ’t aan zijn eer verschuldigd was, schudde de tranen van zich af en sloot zich weer met een knappend, droog geluid.

Trokken er uit alle macht aan.

Deugniet vond ’t wel jammer, dat ’t boek, waar die mooie verhalen in stonden, voortaan voor hem gesloten zou blijven—de andere boeken konden hem minder schelen; hij was nog niet verstandig genoeg om er ’t nut van in te zien—maar weet je wat hem ’t ergst van alles hinderde?—Dat zijn moeder zoo bedroefd was!

Daardoor werd hij ook verdrietig en schreide met haar mee, terwijl hij haar beloofde nooit meer ongehoorzaam te zullen zijn.

Ondertusschen was zijn vader thuisgekomen, ’t Werd tijd voor ’t avondeten. Van ’s middags af had hij met groote stappen buiten de stad gewandeld, ieder bekend [26] gezicht vermijdend, omdat hij niet over ’t bezoek der fee, waarvan men natuurlijk reeds overal op de hoogte zou zijn, aangesproken wou worden.

Hij was moe van de lange wandeling en ontstemd door de herinnering aan het tooneel van dien middag. Geen wonder, dat hij den kwâjongen, die dit op zijn geweten had, niet al te vriendelijk gezind was. Maar toen hij hem zóó aan tafel zag verschijnen, ontredderd, slordig en vuil als hij was met zijn gescheurde kleeren, verwarde krullen en nog grootendeels met vla besmeerd gezicht, steeg zijn toorn ten top.

“Wat beteekent dat?” zoo wendde hij zich op barschen toon tot zijn vrouw. “Zijn wij nog niet genoeg aan de kaak gesteld? Moeten we nog dieper vernederd worden, dat je het klaarblijkelijk aan vreemde menschen wilt overlaten dien kleinen schelm te komen wasschen?”

Deugniets moeder hoorde dit onverdiende verwijt geduldig aan. Zij durfde hem niet te vertellen, hoe de vork in den steel zat, bevreesd als zij was, dat zijn toorn zich dan op ’t kind zou ontladen. Hoe graag wilde zij zelf onrecht lijden, wanneer zij er den kleinen jongen maar straf door zou kunnen besparen!

En hieraan had zij nog eens weer ongelijk, want nu kwam ’t kind, dat haar onrechtvaardig bejegend zag, in opstand tegen zijn goeden vader, wiens ontevredenheid immers onder deze omstandigheden zoo vanzelfsprekend was. Hoe toch kon hij zuiver oordeelen, zoo lang hem de ware toedracht der zaak niet opgehelderd was?—Had Deugniet maar bedacht, dat zijn eigen stoutheid de oorzaak van alles was en hij zijn liefde [27] voor zijn moeder niet beter zou kunnen bewijzen, dan door eerlijk op te biechten, hoe alles zich had toegedragen! Nu deze opstandige geest echter eenmaal, met een schijn van recht, in hem was gevaren, verzette hij zich uit alle macht tegen zijn vader, zoodat hij, brutaal-kortaf, ’t bord soep afwees, dat deze voor hem had opgeschept.

“Neen,” riep Deugniet, “’k wil geen soep.”

Je moet weten, dat hij juist niet veel van deze soep hield; des te gemakkelijker kon hij er dus voor bedanken.

Nauwelijks had hij echter weer dat noodlottige “’k wil niet” gezegd, of de soep vloog van ’t bord en viel met zoo’n plons in de terrine terug, dat ieder vol spatten kwam.

’t Vest van Deugniets vader werd ’t ergst bespat. Deze dacht, dat de jongen hem de soep in ’t gezicht had willen gooien—van zoo’n stout kind kon men immers alles verwachten—en stond driftig op, om hem een flinke kastijding te geven.

Zijn vrouw hield hem echter nog bijtijds tegen.

“Straf hem niet!” riep zij uit. “’t Arme ventje kan het niet helpen. Hij is er toch al ongelukkig genoeg aan toe. Nu zal hij ook nooit meer soep kunnen eten!”

Door dit voorval kwam de geheele waarheid aan ’t licht; zij kon nu niet langer voor Deugniets vader verborgen blijven.

Je kunt begrijpen, dat dit hem niet kalmer stemde.

”’t Is wat moois,” zei hij, “wat moeten we nu met dien bengel beginnen? Ik wil zoo’n vuilpoes niet langer onder mijn oogen hebben, dat is zeker. De aschman [28] moet hem maar meenemen, of, als die niet van hem gediend is, kan hij als scheepsjongen gaan varen. Aan boord weten ze met zulke schelmen wel raad. Morgen zal ik er dadelijk werk van maken. Nu moet hij naar bed; als hij slaapt, kan hij tenminste geen streken uithalen.”

’t Vest van Deugniets vader werd ’t ergst bespat.

Deugniets moeder nam den jongen al bij de hand, om hem, uit vrees voor een nieuwe ramp, zelf naar boven te brengen, maar dáár wou haar man niets van hooren.

“Volstrekt niet,” zei hij, “dat zou maar verwennen wezen. Op zoo’n manier zou hij zich nog gaan verbeelden een arm, beklagenswaardig slachtoffer te zijn. Jij blijft hier; Marianne moet hem naar bed brengen.”

Marianne was een stevige boerendeerne met een gezond, blozend uiterlijk. Zij had al heel wat trappen [29] en schoppen van Deugniet gehad, maar wist hem toch nog altijd de baas te blijven. Ook nu pakte zij hem met haar sterke armen eenvoudig op en droeg hem weg, alsof hij een veertje was.

Alsof hij een veertje was.

Zoo gauw Deugniets moeder met haar man alleen was, deed zij al wat in haar vermogen stond om hem, ten opzichte van zijn plannen met den kleinen jongen, te vermurwen. Eindelijk slaagde zij er in hem er af te brengen. ’t Kind behoefde dan voorloopig nog niet naar ’t schip. Maar—’t was de laatste keer, dat hij genade voor recht liet gelden, zoo sprak Deugniets vader met nadruk. Wanneer er weer iets met den bengel voorviel, zou hij onverbiddelijk zijn.

Onderwijl verliep de tijd. Een half uur was voorbij gegaan, sedert Marianne den jongen had meegenomen—een uur zelfs was ’t nu reeds geleden, en nòg kwam zij niet terug!

De arme moeder kon ’t van ongerustheid niet langer uithouden. Zij liep naar boven, naar de kamer van den kleinen jongen. Ik geef je te raden, wat voor schouwspel zij daar zag! [30]

Onder het maken van allerlei bokkesprongen.

De dikke Marianne had zich aan ’t ledikant vastgeklemd en probeerde nu tevergeefs het tegen te houden, terwijl het haar, onder ’t maken van allerlei bokkesprongen, door de heele kamer meetrok.

Natuurlijk had Deugniet dit weer op zijn geweten!

Hij was zoo boos geweest, omdat hij zonder avondeten naar boven was gezonden—’s middags had hij ook al niets gehad, zooals je je zult herinneren—dat hij eerst ook niet naar bed had willen gaan, en——nu hield het bed hem aan zijn woord.

Al wou hij nù ook nog zoo graag gaan slapen, hij kwam er niet in, hoor, geen denken aan! Zoo gauw hij maar naar het ledikant toeliep, begon het te steigeren als een vurig paard. De matrassen golfden op en neer als de baren van een onstuimige zee en de dekens dansten [31] dwarrelend door elkaar, waarbij ze den kleinen, ongehoorzamen bengel telkens lustig om de ooren sloegen.

Er was klaarblijkelijk niets aan te doen—hij zou den nacht op een stoel moeten doorbrengen.

Deze opeenhooping van ongelukken werd Deugniet te veel. Als hagel waren de tegenspoeden sedert vanochtend op hem neergekomen.

Hij verviel in een van zijn hevige driftbuien en rolde, woest om zich heen slaande, over den grond.

Zijn moeder, die erg veel medelijden met hem had, stak haar armen naar hem uit. “Kom hier, kind,” sprak ze met haar zachte, vriendelijke stem, “dan zal ik je dicht tegen mij aandrukken en in mijn japon wikkelen, om je vannacht warm te houden.”

Maar Deugniet wilde niet naar haar luisteren. Hij was buiten zichzelf van drift en stiet zeker wel meer dan twintigmaal de beschermende armen terug, die naar hem werden uitgestrekt.

Eindelijk kwam hij wat tot bedaren. Doodmoe van al zijn schreien en misbaar-maken, voelde hij nù groote behoefte aan rust. Zijn moeder hield nog altijd haar armen open en zag hem met een weemoedigen glimlach aan. Wat was er natuurlijker, dan dat Deugniet nu, in zijn kalmere stemming, niet langer aan haar stille uitnoodiging weerstand bood. Hij maakte reeds aanstalten om naar haar toe te vliegen, maar werd door een onzichtbare hand teruggehouden, zoodat het hem onmogelijk was ook maar één stap in de richting van zijn moeder te doen.

Dit was de genadeslag! Zijn laatste ongehoorzaamheid [32] beroofde hem voor altijd van ’t voorrecht zijn moeder te omhelzen.

Moeder en kind brachten den nacht op zes voet afstands van elkaar door, en waren onmachtig dichter tot elkaar te naderen.

Hoe droevig keken zij elkaar aan!

Dit was de genadeslag.

Deugniet deed zich de bitterste verwijten en was zóó terneergeslagen, als hij nooit eerder na een ondeugende bui was geweest. Geen wonder; de toestand was nu ook veel en veel ernstiger: voor altijd uit moeders armen buitengesloten te zijn, is dat niet het vreeselijkste, wat een kind overkomen kan?

Maar wie zal de wanhoop van zijn moeder beschrijven?

Zij schreide niet en sprak geen woord—ze kon enkel het uit haar armen verbannen kind met een verwilderden, ontzetten blik aanstaren, vreezend, dat haar verstand deze groote smart niet zou kunnen verwerken. [33]